Reuters ajansı, İran'ın, ABD'nin bölgeye devasa bir donanma gücü sevk ettiği dönemde Çin ile süpersonik gemisavar seyir füzesi satın almak üzere anlaşmaya yakın olduğunu bildirdi.
YDH - İran, müzakereler hakkında bilgi sahibi altı kaynağın aktardığına göre, Çin ile gemisavar seyir füzeleri satın almak üzere anlaşmaya yaklaştı.
Söz konusu gelişme, ABD’nin İslam Cumhuriyeti’ne yönelik olası saldırılar öncesinde İran kıyıları yakınlarına büyük bir donanma gücü konuşlandırdığı sırada yaşandı.
Reuters ajansına konuşan kaynaklar, Çin yapımı CM-302 füzeleri için yapılan anlaşmanın tamamlanmak üzere olduğunu ancak henüz bir teslimat tarihinin belirlenmediğini belirtti.
Yaklaşık 290 kilometre menzile sahip olan süpersonik füzeler, alçaktan ve hızlı uçarak gemi savunma sistemlerini atlatmak üzere tasarlandı.
Silah uzmanları, bu füzelerin konuşlandırılmasının İran'ın vuruş kabiliyetini önemli ölçüde artıracağını ve bölgedeki ABD deniz kuvvetleri için ciddi bir tehdit oluşturacağını vurguladı.
Füze silah sistemlerinin satın alınması için en az iki yıl önce başlayan müzakereler, haziran ayında İsrail ile İran arasında yaşanan 12 günlük savaşın ardından hızla ivme kazandı.
Aralarında İran hükümeti tarafından bilgilendirilen üç yetkili ile üç güvenlik görevlisinin de bulunduğu kaynaklar, görüşmelerin geçen yaz final aşamasına girdiğini belirtti.
Güvenlik yetkililerinden ikisi, İran Savunma Bakan Yardımcısı Massoud Oraei’nin de aralarında bulunduğu üst düzey askeri ve hükümet yetkililerinin Çin’e gittiğini kaydetti. Oraei’nin bu ziyareti daha önce kamuoyuna yansımamıştı.
İsrail Ulusal Güvenlik Araştırmaları Enstitüsü’nde (INSS) kıdemli araştırmacı olan eski istihbarat subayı Danny Citrinowicz, "İran'ın bölgedeki gemilere saldıracak süpersonik kabiliyete sahip olması oyunun kurallarını tamamen değiştirir. Bu füzelerin engellenmesi oldukça güç" diye konuştu.
Reuters, potansiyel anlaşmanın kaç füzeyi kapsadığını, İran'ın ne kadar ödeme yapmayı kabul ettiğini veya bölgede yükselen tansiyon nedeniyle Çin'in anlaşmayı nihayete erdirip erdirmeyeceğini netleştiremedi.
İran anlaşmaları kullanma vaktinin geldiğini belirtti
İran Dışişleri Bakanlığı’ndan bir yetkili, "İran’ın müttefikleriyle askeri ve güvenlik anlaşmaları bulunuyor ve şimdi bu anlaşmalardan yararlanmak için uygun bir zaman" açıklamasında bulundu.
Haberin yayımlanmasının ardından Çin Dışişleri Bakanlığı tarafından yapılan açıklamada ise bildirdiğimiz olası füze satışı görüşmelerinden haberdar olunmadığı ifade edildi.
Beyaz Saray, füze sistemiyle ilgili müzakerelere doğrudan değinmedi. Ancak bir Beyaz Saray yetkilisi, ABD Başkanı Donald Trump'ın tutumunun net olduğunu belirterek, "Ya bir anlaşma yapacağız ya da geçen seferki gibi çok sert bir adım atmak zorunda kalacağız" sözleriyle mevcut gerilime atıfta bulundu.
Söz konusu füzeler, Çin tarafından İran'a devredilen en gelişmiş askeri donanımlar arasında yer alacak ve ilk kez 2006'da uygulamaya konulan Birleşmiş Milletler silah ambargosuna aykırı bir nitelik taşıyacak.
Yaptırımlar, 2015'teki nükleer anlaşma kapsamında askıya alınmış, ancak geçen eylül ayında yeniden yürürlüğe konulmuştu.
ABD kuvvetleri İran yakınlarında toplanıyor
Olası satış, bölgesel gerilimin tırmandığı bir dönemde Çin ve İran arasındaki derinleşen askeri bağların altını çiziyor. Bu durum, ABD'nin İran'ın füze programını kontrol altına alma ve nükleer faaliyetlerini kısıtlama çabalarını zorlaştırıyor.
Gelişme aynı zamanda Çin'in, uzun süredir ABD askeri gücünün hakimiyetindeki bir bölgede kendisini gösterme konusundaki artan istekliliğine işaret ediyor.
Çin, İran ve Rusya her yıl ortak deniz tatbikatları düzenliyor. Geçen yıl ABD Hazine Bakanlığı, İran Devrim Muhafızları Ordusu’nun balistik füze programında kullanılmak üzere kimyasal bileşenler sağladıkları gerekçesiyle birkaç Çinli kuruluşa yaptırım uygulamıştı.
Çin, bu iddiaları reddederek yaptırımlarda adı geçen vakalardan haberdar olmadığını ve çift kullanımlı ürünlerin ihracat kontrollerini sıkı bir şekilde uyguladığını açıklamıştı.
Çin Devlet Başkanı Şi Cinping, eylül ayında Pekin’deki askeri geçit töreni sırasında İran Cumhurbaşkanı Mesud Pizişkiyan'a, "Çin, İran’ı egemenliğini, toprak bütünlüğünü ve ulusal onurunu koruma konusunda desteklemektedir" demişti.
İran üçlü bir ittifakın parçası olarak hareket ediyor
Çin, Rusya ve İran ile birlikte 18 Ekim’de ortak bir mektup yayımlayarak yaptırımların yeniden uygulanması kararının hatalı olduğunu belirtmişti.
İran hükümetinden füze müzakereleri hakkında bilgi alan bir yetkili, "İran, bir tarafta ABD, diğer tarafta Rusya ve Çin'in bulunduğu bir savaş alanına dönüştü" değerlendirmesini yaptı.
Anlaşma süreci, ABD'nin aralarında uçak gemisi USS Abraham Lincoln ve beraberindeki görev grubunun da bulunduğu bir donanma gücünü İran'ı vurabilecek mesafede topladığı sırada gerçekleşiyor. USS Gerald R. Ford ve refakatçileri de bölgeye doğru ilerliyor.
Bu iki gemi toplamda 5 binden fazla personel ve 150 hava aracı taşıma kapasitesine sahip.
Citrinowicz, Çin’in İran’da Batı yanlısı bir rejim görmek istemediğini belirterek, "Bu durum onların çıkarlarına bir tehdit oluşturur. Mevcut rejimin iktidarda kalmasını umuyorlar" dedi.
Trump, 19 Şubat'ta yaptığı açıklamada İran'a nükleer programı konusunda bir anlaşmaya varması veya askeri harekatla yüzleşmesi için 10 gün süre verdiğini söylemişti.
Reuters'ın 13 Şubat tarihli haberine göre ABD, Trump'ın saldırı emri vermesi ihtimaline karşı haftalarca sürebilecek operasyonlar için hazırlıklarını sürdürüyor.
Stokları yenileme çabası
Stockholm Uluslararası Barış Araştırmaları Enstitüsü'nden (SIPRI) kıdemli araştırmacı Pieter Wezeman, CM-302 alımının geçen yılki savaşta tükenen İran envanteri için önemli bir iyileştirme olacağını ifade etti.
Çin devletine ait China Aerospace Science and Industry Corporation (CASIC), CM-302'yi bir uçak gemisini veya muhribi batırabilecek kapasitede, dünyanın en iyi gemisavar füzesi olarak pazarlıyor.
Silah sistemi gemilere, uçaklara veya mobil kara araçlarına monte edilebildiği gibi karadaki hedefleri de vurabiliyor.
CASIC konuyla ilgili soruları yanıtsız bıraktı. Kaynaklar, İran'ın ayrıca Çin'den yüzeyden havaya füze sistemleri, omuzdan atılan hava savunma sistemleri (MANPADS), anti-balistik silahlar ve anti-uydu silahları edinmek için de görüşmeler yürüttüğünü bildirdi.
Çin, 1980'lerde İran'ın ana silah tedarikçilerinden biriydi ancak büyük ölçekli silah transferleri uluslararası baskılar nedeniyle 1990'ların sonlarında azaldı.
Son yıllarda ABD’li yetkililer Çinli şirketleri İran’a füze ile ilgili malzeme sağlamakla suçlasa da, Pekin’i doğrudan tam füze sistemleri tedarik etmekle kamuoyu önünde itham etmemişti.
