ABD ve İsrail'in İran'a yönelik haydutluk eyleminin ardından Hürmüz Boğazı'nın fiilen kapanması, küresel petrol piyasasının tarihinde görülen en büyük arz kesintisini doğurdu; varil fiyatı pazartesi günü 99 dolara yerleşirken uzmanlar boğazın kısa sürede açılmaması halinde fiyatın 200 doları da aşabileceği uyarısında bulunuyor.
YDH - İran'a yönelik haydutluk eylemi küresel petrol arzında tarihsel boyutlarda kesintiye yol açıyor ve enerji fiyatlarını sert biçimde yukarı itiyor.
Kesintinin ne kadar süreceği henüz belirsiz; dolayısıyla piyasalar üzerindeki baskının sona ereceği an ve fiyatların nihai zirve noktası da tartışmalı olmaya devam ediyor.
The Hill gazetesine konuşan Rice Üniversitesi Baker Enstitüsü enerji ve küresel petrol araştırmacısı Mark Finley, "Hürmüz Boğazı'ndan geçişin tamamen durması, dünya petrol piyasasının bugüne dek tanık olduğu en büyük arz kesintisi" diye konuştu.
BP'nin eski kıdemli ABD ekonomisti olan Finley, "Bu kesintinin ne kadar kalıcı olacağı" sorusunun yanıt bekleyen "temel mesele" olduğunu vurguladı.
ABD ve İsrail'in ilk saldırılarının ardından boğaz fiilen kapandı
ABD ve İsrail'in İran'a yönelik ilk saldırılarının ardından bölgeden geçen petrol taşımacılığı fiilen durdu ve arz sıkıştı. Tahran, boğazı kapattığını ilan ederek geçmeye çalışan her gemiye saldıracağını duyurmuştu.
İran'a yakın konumdaki Hürmüz Boğazı, küresel günlük tüketimin yaklaşık beşte birine denk gelen 20 milyon varil petrol akışına ev sahipliği yapıyor.
Ham petrol fiyatları geçen hafta varil başına yaklaşık 70 dolardan 80 dolara fırlamıştı. Dün gece ise 119 dolara kadar yükselen fiyatlar, pazartesi öğleden sonra itibarıyla 100 doların altına geri çekildi.
Uluslararası referans fiyatı Brent ham petrol varil başına 99 dolardan, ABD gösterge fiyatı West Texas Intermediate ise yaklaşık 95 dolardan işlem görüyor.
Finley, ek fiyat artışının tetikçisinin boğazın beklentilerin aksine hızla açılamaması olduğunu kaydetti. Her iki tarafın da hafta sonu boyunca "çatışmayı sürdürmeye hazır olduklarını açıkça ortaya koyduğunu" ifade etti.
Akaryakıt fiyatları da hızla yükseliyor
Benzin fiyatları da ivme kazandı. Ulusal ortalama pompa fiyatı pazartesi günü galon başına 3,50 dolara yaklaşarak tek haftada yaklaşık 50 sent artış kaydetti.
Lipow Oil Associates'in başkanı Andrew Lipow, dünyanın arz şokuyla yüz yüze gelip gelmediği sorusuna "O yönde ilerliyoruz" yanıtını verdi.
Lipow, "Günlük 20 milyon varillik arzı yitiriyoruz; bu piyasa için gerçek bir şok. Açığı kapatacak hazır başka kaynak yok, stratejik petrol rezervleri var ama onların da kapasitesi sınırlı" diye ekledi.
Gulf Oil'ın baş petrol analisti Tom Kloza ise piyasadan çekilen varil miktarının Rusya'nın Ukrayna'yı işgalinin neden olduğu kesintiden "çok daha ciddi" olduğunu belirtti.
"Tehdit altındaki molekül miktarı açısından daha ağır bir tablo var" diyen Kloza, Rusya-Ukrayna çatışmasının en yoğun döneminde günlük kayıpların "yaklaşık 1 milyon varile ulaşmış olabileceğini", oysa İran çatışmasının sonuçlarının bunun çok üzerinde seyrettiğini aktardı.
"Washington'da akıllı kafalar var, boğazın açılacağına inanıyorum"
Bununla birlikte Kloza, bu kesintinin Rusya-Ukrayna çatışmasından daha kısa sürmesini beklediğini de kaydetti.
Kloza, "Yüreğimin derinliklerinde Washington'ın her iki yakasında da akıllı insanların bulunduğuna ve makul bir ekonomi ile büyüme için bu boğazın mutlaka açık tutulması gerektiğini anlayacaklarına inanıyorum" diye konuştu.
Lipow, fiyatların İran'daki çatışmanın süresi boyunca yükselişini sürdüreceğini öngörüyor.
Lipow, "Çatışma uzadıkça fiyatlar artacak, çünkü arz koşulları giderek kötüleşiyor. Yönetim bu çatışmanın birkaç hafta daha devam edebileceğine işaret ediyor" dedi.
Ulusal ortalama benzin fiyatının galon başına 20-25 sent daha artarak yaklaşık 3,70 dolara ulaşmasını beklediğini de sözlerine ekledi.
Kloza daha sert bir projeksiyon yapıyor: Hafta sonuna kadar ABD ulusal ortalama benzin fiyatının galon başına 4 dolara çıkabileceğini öngörüyor.
"Piyasa hâlâ boğa eğiliminde ve boğazdan akış yeniden başlamadan bu koşullar muhtemelen dizginlenemez" ifadesini kullanan Kloza, yüksek fiyatların nisan ayına dek sürebileceğini de vurguladı.
Rystad: Hürmüz kapalı kalmaya devam ederse Suudi Arabistan da üretimi durdurur
Rystad Energy'nin baş ekonomisti Claudio Galimberti, The Hill'e yaptığı açıklamada boğazın yakında açılabileceğini öngördüğünü ancak bunun gerçekleşmemesi halinde küresel ekonomi için son derece ağır sonuçlar doğabileceğini belirtti.
"Tahminimize göre normal operasyonların tamamen yeniden başlaması için muhtemelen bir-iki haftaya daha ihtiyaç var" diyen Galimberti, "Dünya Hürmüz Boğazı'nın kapalı kalmasına dayanamaz; bu yalnızca ABD için değil, tüm dünya ekonomisi için geçerli. Boğaz açılmazsa büyük ihtimalle küresel çaplı resesyona sürüklenilir" uyarısında bulundu.
Galimberti, "Boğaz kapalı kalmaya devam ederse fiyatlar 200 dolara yönelir; çünkü günlük 10 milyon varil üreten Suudi Arabistan da eninde sonunda üretimi durdurmak zorunda kalır" diye ekledi.
Dünyanın boğazı serbest bırakmak için askeri adımlar dahil harekete geçeceğini savunan Galimberti, "Dünya, İran'ın füze fırlatma kabiliyetini tamamen etkisiz kılmak da dahil olmak üzere, boğazı son derece hızlı bir şekilde açmaya çalışacak" görüşünü dile getirdi.
Öte yandan araştırma şirketi Wood Mackenzie, önümüzdeki haftalarda petrol fiyatlarının varil başına 150 dolara ulaşabileceğini, çatışmanın seyrине bağlı olarak yıl içinde 200 dolara kadar çıkma ihtimalinin de bulunduğunu öngördü.
