İran, Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemiler için fiili bir izin ve ücret mekanizması devreye aldı; bazı tanker geçişleri için yaklaşık 2 milyon dolar ödendiği aktarıldı.
YDH - Lloyd’s List’e konuşan kaynaklar, İran’ın Hürmüz Boğazı’ndan geçen gemiler için “güvenli koridor” oluşturduğunu ve onaylanan taşıyıcılardan ücret tahsil ettiğini aktardı.
Kaynaklar, bir tanker operatörünün geçiş için yaklaşık 2 milyon dolar ödediğini belirtti. Aynı şemayla en az dokuz gemi boğazdan geçti; ancak tüm geçişlerin ücretli olup olmadığı netleşmedi.
Bazı durumlarda tarafların diplomatik temasla süreci sonuçlandırdığı ifade edildi. Yaptırımlar altında ödeme mekanizmasının nasıl işletildiği ise belirsizliğini koruyor.
Koridorun güzergahı, Lark Adası yakınındaki İran karasularından geçiyor. İran Devrim Muhafızları Ordusu Deniz Kuvvetleri ve liman birimleri, gemileri görsel olarak teşhis ediyor. Geçişe erişim, Tahran’la önceden yapılan mutabakatla sağlanıyor.
Tahran, geçişi siyasi koordinasyona bağladı
Bu kapsamda izinler şu aşamada dosya bazında veriliyor. Kaynaklar, önümüzdeki günlerde Tahra'ın gemi kaydı içeren daha kurumsal bir onay sistemi başlatacağını aktardı.
Hindistan, Pakistan, Irak, Malezya ve Çin’in Tahran’la doğrudan temas kurduğu ve kendi gemilerinin geçişini bu çerçevede koordine ettiği bildirildi.
Öte yandan taşıyıcılar, geminin mülkiyet yapısı ve yükün varış noktası hakkında ayrıntılı bilgiyi önceden iletiyor.
Bu veriler, İran bağlantılı aracı yapılar üzerinden ülke dışından iletiliyor. Piyasa aktörleri, modelin ABD veya İsrail’le bağlantılı olmayan gemileri öncelediğini belirtti.
Buna karşın boğaz trafiği düşük seviyede kaldı. Lloyd’s List verilerine göre 15-17 Mart arasında yalnızca 15 geçiş kaydedildi; bunların yaklaşık yüzde 90’ı İran’la ticari ya da mülkiyet bağı taşıyor.
Sahadaki risk, komuta zinciriyle uyumsuzluk ihtimali taşıyor
Financial Times’a konuşan sektör temsilcileri ve analistler, izin verilmiş olsa dahi riskin ortadan kalkmadığını vurguladı.
İran'ın, verilen izinlere rağmen gemileri alıkoyabileceği veya el koyabileceği değerlendiriliyor. Bir denizcilik şirketi yöneticisi, “Üst düzeyde alınan kararın, tetiğe parmağını koyan kişiye ulaşıp ulaşmayacağı temel sorun” dedi.
Aynı dönemde bazı analistler, İran’ın Kızıldeniz’de koordinasyon dışı geçişleri hedef alan Yemenlilerin uygulamasına benzer bir yapı kurabileceğini ifade etti.
Bloomberg daha önce Tahran’ın, boğazdan geçişi yalnızca kendi onayını alan gemilere açan bir sistem planladığını bildirmişti.
JPMorgan Chase analistleri, boğazın fiilen kapatılmadığı; ancak geçişin giderek Tahran’la “siyasi mutabakatlara” bağlandığı bir düzene işaret etti.
Bu çerçevede ABD ve İsrail’in 28 Şubat’ta İran’a karşı başlattığı askeri operasyonun ardından Tahran, Hürmüz’de ticareti durdurduğunu duyurdu.
Küresel petrolün yüzde 20’sine ve LNG’nin yüzde 30’undan fazlasına ev sahipliği yapan bu hat üzerinde bazı gemilerin İran güçlerince hedef alındığı aktarıldı.
İran Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi, boğazın ABD ve müttefikleri dışındaki tüm taraflara açık olduğunu ifade etti.
Aynı dönemde ABD Başkanı Donald Trump, Avrupa ve Asya ülkelerine bölgeye savaş gemisi göndermeleri çağrısı yaptı.
Birleşik Krallık, Almanya, Fransa, İtalya, Hollanda ve Japonya liderleri deniz güvenliğini yeniden tesis etmeye katkı sunmaya hazır olduklarını açıkladı.
Wall Street Journal, Washington’un Hürmüz’de güvenli geçişi sağlamak amacıyla İran’ın güney kıyısındaki bazı adaları kontrol altına alma seçeneğini değerlendirdiğini yazdı.
