Axios’un aktardığına göre, ABD Başkanı Trump, elçilerinin üst düzey bir İranlı yetkiliyle yürüttüğü müzakerelerde tarafların birçok konuda mutabakata vardığını iddia ediyor.
YDH- Axios'un İsrailli muhabiri Barak Ravid'in aktardığına göre, ABD Başkanı Donald Trump, elçilerinin üst düzey bir İranlı yetkiliyle yürüttüğü müzakerelerde tarafların pek çok hususta mutabakat sağladığını iddia etti.
═══════════════════════════════
İran savaşı dünyayı ikiye böldü
═══════════════════════════════
Bölgesel aktörler ve küresel piyasalar Pazartesi günü yaşanacak büyük bir gerilime kilitlenmişken Trump, müzakerelerin verimli geçtiğini öne sürerek İran’ın elektrik santrallerini vurma tehdidinden geri adım attı. Tahran yönetimi ise söz konusu görüşme iddialarını yalanlayarak, Trump’ın bu hamleyle yalnızca enerji piyasalarını teskin etmeye çalıştığını savundu.
İsrailli bir yetkilinin Axios’a aktardığı bilgilere göre, ABD elçileri Steve Witkoff ve Jared Kushner, İran Meclis Başkanı Muhammed Bakır Galibaf ile temas trafiği yürütüyor.
╰┈➤ İran Trump’a füze ve İHA’larla karşılık verdi
Trump, hedef haline gelmesini istemediğini belirterek İranlı muhatabının ismini açıkça zikretmedi; ancak Washington ile Tahran’ın birçok temel meselede aynı çizgide buluştuğunu ileri sürdü.
Trump konuya ilişkin açıklamasında, "Bana göre en saygıdeğer olan isimle, henüz kendisinden haber almadığımız Dini Lider’le değil, [başka] bir isimle muhatap oluyoruz" ifadelerini kullandı.
Trump’ın uzlaşı zemininin güçlendiği yönündeki iddialarına karşın, sürece dair bilgi sahibi bir kaynak; Galibaf ile Trump’ın ekibi arasında henüz doğrudan bir temas kurulmuş görünmediğini kaydetti.
Galibaf, herhangi bir "müzakere" yürütüldüğünü bizzat yalanlayarak, ABD’nin bu iddialarını piyasaları manipüle etme ve "ABD ile İsrail’in içine düştüğü bataklıktan kurtulma" çabası olarak nitelendirdi.
İranlı politik analist Ali Alizade ise konuya ilişkin yaptığı değerlendirmede şunları söyledi:
''İran'ın Trump ile müzakere masasına oturduğuna dair ABD-İsrail menşeli psikolojik harp ürünlerine itibar edenler; yalnızca İran’ı veya İslam Cumhuriyeti’ni zerre kadar tanımadıklarını değil, aynı zamanda —tüm yalanlar bir bir ifşa olmasına rağmen— şu son üç haftadan dahi ders çıkaramadıklarını kanıtlıyorlar.''
Sürece dair bilgi veren kaynaklar; Mısır, Pakistan ve Türkiye’nin Pazar günü ABD ile İran arasında mesaj trafiği yürüttüğünü ve Pazartesi günü Galibaf ile Trump’ın ekibi arasında bir telefon görüşmesi organize etmeye çalıştıklarını aktardı.
╰┈➤ Ankara, İran-ABD hattında ateşkes zemini arıyor
Kaynağa göre bu temasın gerçekleşmesi halinde, taraflar arasında yüz yüze bir zirve yapılıp yapılmayacağı da netleşmiş olacak.
Görüşme trafiğine dair ayrıntıları paylaşan kaynak, "Pazar günü itibarıyla her iki tarafta da müzakere masasına oturma konusunda bir hazırlık iklimi mevcuttu. İranlılar bu konuda istekli görünürken, Amerikalılar da piyasalar ve petrol fiyatlarındaki hareketlilik nedeniyle bir an önce adım atmak niyetindeydi" ifadelerini kullandı.
Trump, müzakerelerin Pazartesi günü telefon hattında süreceğini, ilerleyen aşamada ise yüz yüze bir görüşmenin gerçekleşebileceğini belirtti. Tahran kanadı ise bu bilgiyi henüz doğrulamış değil.
İsrailli bir yetkili; aracı ülkelerin, bu hafta sonuna doğru İslamabad’da üst düzey bir zirve organize etmeye çalıştığını kaydetti. Tasarlanan bu kritik görüşmeye Tahran’ı temsilen Meclis Başkanı Galibaf ve beraberindeki heyetin, ABD tarafını temsilen ise Witkoff, Kushner ve muhtemelen Başkan Yardımcısı JD Vance’in katılması bekleniyor.
╰┈➤ Trump: İran'a saldırıların beş gün erteliyoruz
Söz konusu yetkili, İsrail’in Washington-Tahran hattındaki dolaylı temaslardan haberdar olduğunu ancak Trump’ın Pazartesi günkü açıklamalarının kendilerinde şaşkınlık yarattığını belirterek, "Sürecin bu denli hızlı ilerleyeceğini öngörmemiştik" itirafında bulundu.
Müzakere sürecine aşina kaynaklar; Galibaf’ın görüşmelere dahil olmasının, rejim hiyerarşisindeki kıdemi ve güvenilirliği açısından hayati önem taşıdığını vurguluyor.
Devrim Muhafızları Ordusu’nun (DMO) eski generali ve eski Tahran Belediye Başkanı olan Muhammed Bakır Galibaf, yeni Devrim Lideri Mücteba Hamanei’nin en yakın çalışma arkadaşlarından biri olarak biliniyor.
Galibaf, geçtiğimiz Haziran ayında yaşanan 12 günlük savaş sürecinde İran’ın savunma ve harekat stratejilerinin yönetiminde kilit bir rol üstlenmişti. Şu an itibarıyla İran karar alma mekanizmasındaki "en üst düzey sivil yetkili" vasfını taşıyan Galibaf, Trump’ın elektrik santrallerini bombalama tehdidine, bölgedeki enerji tesislerini hedef alma uyarısıyla bizzat karşılık veren isim olmuştu.
Konunun detaylarına vakıf bir kaynağın aktardığına göre Başkan Yardımcısı Vance, Pazartesi sabahı İsrail Başbakanı Binyamin Netanyahu ile bir telefon görüşmesi gerçekleştirerek İran’la başlatılan müzakere çabalarını değerlendirdi.
╰┈➤ Rusya ve Çin’den gerilimi düşürme çağrısı
Süreç, Trump’ın İran’a yönelik "Hürmüz Boğazı’nı 48 saat içinde trafiğe açması, aksi takdirde ağır bir bombardımanla karşılaşacağı" yönündeki ültimatomuyla kritik bir eşiğe gelmişti.
Ravid'e göre, İran bu tehdide; Trump’ın saldırı başlatması halinde İsrail ve Körfez’deki elektrik santrallerini vuracağını ilan ederek karşılık vermiş, bölgedeki gerilimin topyekûn bir savaşa evrilme ihtimali küresel piyasalarda sert dalgalanmalara yol açmıştı.
Ancak Trump’ın diplomatik manevrasıyla rotayı tersine çevirmesi üzerine ABD borsa endeksi vadeli işlemleri yükselişe geçerken, petrol fiyatlarında düşüş kaydedildi. Hürmüz Boğazı'ndaki kriz, küresel bir enerji darvazını tetiklemesi ve Trump’ın "savaşı bitirme" vaadinin önündeki en büyük engel olması bakımından stratejik bir kördüğüm niteliği taşıyor.
Pazartesi sabahı Truth Social hesabı üzerinden tamamı büyük harflerle kaleme aldığı bir paylaşım yapan Trump, ABD ve İran’ın son iki gün içinde bölgedeki çatışmaları durdurmaya odaklanan "oldukça verimli ve yapıcı bir görüşme" gerçekleştirdiğini duyurdu.
╰┈➤ Trump’ın İran söylemi: “Stratejik belirsizlik” mi “tutarsızlık” mı?
Trump paylaşımında şu ifadelere yer verdi:
"HAFTA BOYUNCA SÜRECEK OLAN BU DERİNLEMESİNE, DETAYLI VE YAPICI MÜZAKERELERİN GİDİŞATINA VE TONUNA İSTİNADEN; TOPLANTILARIN BAŞARIYLA DEVAM ETMESİ KAYDIYLA, SAVUNMA BAKANLIĞINA İRAN’IN ELEKTRİK SANTRALLERİNE VE ENERJİ ALTYAPISINA YÖNELİK HER TÜRLÜ ASKERİ HAREKATI BEŞ GÜN SÜREYLE ERTELEME TALİMATI VERDİM."
Trump, bu açıklamasının devamında tarafların mutabık kaldığı hususlara dair bir dizi iddia ortaya attı; ancak bu iddiaların hiçbiri Tahran yönetimi tarafından doğrulanmadı.
Trump’ın iddialarına göre Tahran yönetimi; nükleer silah arayışından vazgeçmeyi, uranyum zenginleştirme faaliyetlerini durdurmayı ve mevcut stoklarını teslim etmeyi taahhüt etti.
Yine Trump’ın iddiasıyla İran, "füze programı konusunda sessiz kalmayı" ve Hürmüz Boğazı’nı yeniden trafiğe açmayı kabul etti. ABD Başkanı konuya ilişkin, "Eğer bu taahhütleri yerine getirirlerse çatışma sona erecek. Onlar da biz de bir anlaşma istiyoruz. Bu gerçekleşirse, İran’ın yeniden imarı için muazzam bir başlangıç olur" açıklamasında bulundu.
Pazartesi günü yürütülen temaslar hakkında İsrail’i bilgilendirdiklerini belirten Trump, "İsrail elde ettiğimiz sonuçtan memnuniyet duyacak. Bu, İsrail için uzun vadeli ve garantili bir barış demektir" sözlerini sarf etti.
İran Dışişleri Bakanlığı ise ABD ile herhangi bir doğrudan görüşme yapıldığını yalanlarken, bölge ülkelerinin gerilimi düşürmek adına yürüttüğü çabaları teyit etti.
Trump, İran tarafının bu yalanlamasını rejim içindeki "iletişim kopukluğuna" bağladı.
Daha önce Trump yönetiminin ana muhatabı olan Dışişleri Bakanı Abbas Arakçi’nin, nihai bir anlaşma imzalama yetkisine sahip olup olmadığı Washington kulislerinde tartışma konusu olmaya devam ediyor.
Ravid'e göre, ABD’li yetkililer; İsrail’in suikast operasyonlarıyla çok sayıda üst düzey ismin tasfiye edilmesi ve Devrim Lideri Mücteba Hamanei’nin perde arkasında kalması nedeniyle, Tahran’daki karar alma hiyerarşisini kestirmekte güçlük çekiyor.
Buna karşın Trump, muhatap aldıkları isimlerin rejimi temsil ettiğinden emin olduğunu vurguluyor.
• Uluslararası Enerji Ajansı Başkanı: Küresel ekonomi ciddi tehdit altında
• Hürmüz Boğazı'ndaki gerilim petrolü yukarı taşıyor
• Aramco Nisan ayı teslimatlarını daraltıyor
• Galibaf: Amerika'nın sadece üsleri değil finans sistemi de hedefimizde
• Trump, savaşın faturasını Körfez ülkelerine kesecek
Sürece dair bilgi veren kaynaklar; Türkiye, Mısır ve Pakistan’ın son iki gündür Washington ile Tahran arasında yoğun bir mesaj trafiği yürüttüğünü aktardı. Bu üç ülkenin dışişleri bakanlarının, ABD elçisi Witkoff ve İranlı meclis başkanı Arakçi ile ayrı ayrı temaslar kurduğu öğrenildi.
Konunun detaylarına vakıf bir kaynak, "Arabuluculuk faaliyetleri sürüyor ve somut ilerleme kaydediliyor. Müzakereler, savaşı sona erdirmek ve askıdaki tüm krizleri çözmek üzerine odaklanmış durumda. Yakın zamanda net yanıtlar almayı umuyoruz" ifadelerini kullandı.
Mısır Dışişleri Bakanlığı da Bakan Bedir Abdellati’nin; Pazar günü Witkoff, Arakçi ve Türkiye, Pakistan ile Katar’daki mevkidaşlarıyla telefon trafiği yürüterek, "çatışmanın bölgesel çapta yayılmasını önlemenin hayati önemine" dikkat çektiğini bildirdi.
Axios, geçtiğimiz Cumartesi günü Trump ekibinin İran ile barış görüşmeleri başlatmak üzere kapsamlı bir plan hazırladığını kamuoyuna duyurmuştu.
