İran’da Şerif Teknoloji Üniversitesi’ni hedef alan saldırı, yapay zekâ merkezleri dahil bilimsel altyapının sistematik biçimde vurulduğunu ortaya koyarken, en az 30 üniversitenin saldırılardan etkilendiği bildirildi.
YDH- Middle East Eye'da (MEE) yayınlanan bir haberde belirtildiği üzere, İran'ın en prestijli mühendislik üniversitelerinden biri olan Şerif Teknoloji Üniversitesi'nde meydana gelen patlama, ülkenin bilimsel altyapısını hedef alan saldırıların yalnızca son halkası.
Şerif Üniversitesi'ne patlama: Yapay zeka merkezi hedef alındı
6 Nisan'da İran'ın en üst düzey mühendislik üniversitesi Şerif Teknoloji Üniversitesi'nde bir patlama meydana geldi. Can kaybı bildirilmezken, bir yapay zeka merkezinin bulunduğu binalar da dahil olmak üzere birden fazla bina hasar gördü.
ABD'deki Massachusetts Teknoloji Enstitüsü'ne (MIT) sıkça benzetilen Şerif Üniversitesi, onlarca yıllık bir kurum ve Batı Asya'nın önde gelen mühendislik okullarından biri olarak kabul ediliyor.
Üniversitenin mezunları arasında, 2014 yılında matematiğin en prestijli ödülü Fields Madalyası'nı kazanan ilk kadın ve ilk İranlı olan Meryem Mirzahani de bulunuyor.
Üniversite rektörü, hedef alınan yapay zeka merkezinin kritik veri tabanları barındırdığını ve personelin son iki yılını Farsça yapay zeka modelleri eğitmekle geçirdiğini söyledi.
ABD yaptırımları İran'ı küresel yapay zeka araştırma bilgisinden kopardığı için İranlılar her şeyi kendi başlarına yapmıştı.
Merkezde çalışan Emir Hüseyin adlı bir öğrenci, ekipmanların çoğunun imha edildiğini belirtti.
MEE'ye konuşan Emir Hüseyin, "Ülke genelindeki üniversiteler için veri işleme hizmetleri ve bilgi tabanlı platformlar geliştiriyorduk. Bu merkezin hiçbir askeri bağlantısı yoktu. Bu tür saldırılar, amacın İran'ı bilimsel olarak geriye itmek olduğunu gösteriyor." dedi.
Üniversitede 42 yaşındaki bilim felsefesi öğrencisi Murtaza ise kampüsteki hasarı bizzat görmeye dayanamadığını söyledi: "Görüntüleri görmek bile çok üzücü."
Öğrencilerden meydan okuma: Kesintili internetle dersler devam ediyor
Saldırının hemen ardından akademisyenler ve öğrenciler meydan okuyan bir tavır sergiledi. Öğrenciler derslerine kesintili internet bağlantıları üzerinden devam ediyor.
Bir matematik profesörünün, bombalanmış sınıfının enkazında dizüstü bilgisayarını kurarak çevrimiçi ders verdiği görüntüler sosyal medyada dolaştı.
İran'ın birinci cumhurbaşkanı yardımcısı Muhammed Rıza Arif, X platformunda yaptığı paylaşımda, ABD'yi üniversiteye sığınak delici bir bomba atmakla suçladı.
Arif, Trump'ın "İran'ın bilgisinin bombalarla yok edilebilecek betonun içine gömülü olmadığını; gerçek kalenin profesörlerimizin ve aydınlarımızın iradesi olduğunu anlamadığını" söyledi.
Arka arkaya gelen saldırılar: En az 30 üniversite hedef alındı
Şerif Üniversitesi'ne düzenlenen saldırı, araştırma merkezlerini hedef alan bir dizi saldırının ardından geldi.
ABD-İsrail'in İran'a yönelik savaşı sırasında, ülkenin en iyi teknoloji ve mühendislik üniversiteleri de dahil olmak üzere akademik kurumlar giderek daha fazla saldırıların hedefi haline geldi.
İran bilim ve teknoloji bakanlığı, en az 30 üniversitenin ateş altına alındığını bildirdi. İngiliz Ortadoğu Araştırmaları Derneği'ne (BRISMES) göre ise en az 16 üniversite ve araştırma merkezi hasar gördü.
Yerel medyanın haberine göre, 28 Mart'ta 1929'da mühendis yetiştirmek için kurulan İran Bilim ve Teknoloji Üniversitesi bir ABD-İsrail saldırısında vuruldu. Hasarın boyutu ve olası can kayıpları belirsizliğini koruyor.
Bir gün sonra, ülkenin en prestijli mühendislik üniversitelerinden biri olan İsfahan Teknoloji Üniversitesi (IUT) ikinci kez saldırıya uğradı.
İran'ın Fars Haber Ajansı, birçok binanın hasar gördüğünü ve dört personelin yaralandığını bildirdi. IUT, ülkenin ulusal radar projesini üretmiş ve ilk İran denizaltısını tasarlayıp uygulamıştı.
2015 yılında Şerif Üniversitesi ve IUT, Times Higher Education'ın 50 yaş altı dünyanın en iyi 100 üniversitesi sıralamasında sırasıyla 40. ve 63. sırada yer alıyordu.
2 Nisan'da bir füze, yüzyıllık Pasteur Enstitüsü'nü vurarak aşı üreten laboratuvarlarını enkaza çevirdi.
Günler sonra Tahran'daki Şehid Beşti Üniversitesi'nde bir plazma ve lazer araştırma laboratuvarı da vuruldu.
Diğer hedefler arasında Mart başında vurulan Tahran Gandi Hastanesi'ndeki bir tüp bebek kliniği de yer alıyor.
Füze saldırıları bireysel akademisyenleri de hedef aldı. İran İslam Cumhuriyeti Haber Ajansı, IUT elektrik mühendisliği bölümü doçentlerinden Dr. Said Şemgadri'nin 22 Mart'ta ailesiyle birlikte bir hava saldırısında öldürüldüğünü bildirdi.
'Savaş suçu' uyarısı: Gazze'deki eğitim katliamını anımsatıyor
BRISMES Akademik Özgürlük Komitesi başkanı Lewis Turner, saldırıların modelinin İsrail'in Gazze'ye yönelik saldırısındaki eğilimi hatırlattığını söyledi.
Turner, "Üniversitelerin uluslararası hukuk altındaki korumalı statüsüne karşı yaygın bir saygısızlık var gibi görünüyor. Bu eylemler savaş suçu teşkil edebilir." dedi.
Turner, İran'ın akademik topluluğuna verilen zararın yıllar sonra dahi hissedileceği uyarısında bulundu: "Üniversite altyapısındaki hasar nedeniyle kaç nesil eğitime erişimden mahrum kalacak? Üniversitelerin bilginin ilerlemesi için toplum içinde oynadıkları roller nedeniyle, bu tür bir yıkımın İran toplumu üzerinde potansiyel olarak uzun vadeli ve derin etkileri olacak."
Hedefteki ortak nokta: Bilim ve teknoloji araştırma merkezleri
Askeri bağlantıları olmaktan ziyade, hedef alınan kurumların ortak bir noktası var: Hepsi bilimsel ve teknolojik araştırma merkezlerine ev sahipliği yapıyor. Murtaza ve Emir Hüseyin gibi öğrenciler bunun farkında.
Murtaza, "Birisi bana bilim felsefesinin neden hedef alındığını açıklayabilir mi? Sorun felsefede mi yoksa bilimin kendisinde mi? Gerçek hedef düşünme yeteneği gibi geliyor." dedi.
Yaptırımlar ve bombalar: Çifte baskı altındaki akademisyenler
Saldırıların, uluslararası işbirliklerini kısıtlayan ve öğrencilerin konferanslara katılmak için seyahat etmesini engelleyen on yıllarca süren ekonomik yaptırımların ardından geldiği hatırlatıldı.
Tahran Üniversitesi'nde araştırma görevlisi Rıza Sohrabi, "Uluslararası üniversitelerle bağlantı kurmamak zor; öğrenciler yurt dışında bir yaz okuluna veya değişim programına bile gidemiyor" dedi.
Ayrıca, yaptırımlar nedeniyle bazı dergi editörlerinin İranlı doktorların makalelerini reddettiği, bilim insanlarının üyelik ve etkinlik kaydı ödemelerinde sorun yaşadığı aktarıldı.
"Sömürgeci bir model: Bilgi egemenliğini sabote etme girişimi"
Exeter Üniversitesi Arap ve İslam Araştırmaları Enstitüsü'nden doktora sonrası araştırmacı Usamae Abdi, saldırıların yaptırımların başaramadığını tamamlama ve İran'ın teknolojik gelişimini geri alma girişimi olduğunu belirtti.
Abdi, "Yaptırımlarla devre dışı bırakılamayan teknolojik kapasiteler şimdi bombalama yoluyla tamamen yok ediliyor. Bu, bilgi egemenliğini ve teknolojik özerkliği sabote etme, nihayetinde bir ülkenin bilgi üretimi ve teknolojik gelişimde egemen kalma kapasitesini uzun vadede baltalama girişimidir." dedi.
