ABD Donanması'nın İran limanlarına yönelik başlattığı deniz ablukası, Tahran'ın yaptırımları delmek için kullandığı "gölge filosu" ile Amerikan güçleri arasında yoğun bir köşe kapmaca oyununa dönüştü.
YDH - Wall Street Journal tarafından paylaşılan bilgilere göre, yaptırım listesinde bulunan Çin bağlantılı petrol ve kimyasal tankeri Rich Starry, bu hafta Hürmüz Boğazı'ndan ayrılmadan önce Fars Körfezi'ndeki tam konumunu 10 günden fazla bir süre boyunca gizledi.
Gemi, ABD Donanması'nın İran limanlarına yönelik ablukayı uygulamak üzere operasyon yürüttüğü Umman Körfezi'ne çıktığında ani bir "U dönüşü" gerçekleştirdi. Gemi takip verilerine göre tanker, çarşamba günü İran kıyılarına demirledi.
Denizcilik veri firmaları ve analistler tarafından izlenen geminin bu manevraları, "gölge filosu" olarak adlandırılan tankerler ile Başkan Trump'ın talimatıyla İran kıyılarını abluka altına alan ABD birlikleri arasında ortaya çıkan köşe kapmaca oyununun somut bir kanıtı olarak değerlendiriliyor.
Denizcilik veri tabanı Equasis'e göre, 11 yıllık tarihinde iki kez isim değiştiren Rich Starry gibi gemiler, İran'ın petrol endüstrisi de dahil olmak üzere yaptırımlardan kaçınmasını sağlayan karanlık bir denizcilik ağının parçası olarak faaliyet gösteriyor.
Kısıtlamaları yıllarca atlatan İran gölge filosunun, ABD'nin deniz ablukasıyla ciddi bir engelle karşılaştığına dair ilk işaretler belirirken, filoya ait gemilerin artık Fars Körfezi'nden ayrılamadığı gözlemleniyor.
Gölge filosu tespit edilmemek için çeşitli yöntemler kullanıyor
İran, Rusya ve Venezuela tarafından bir araya getirilen bu tür gemiler, yakalanmamak için çeşitli taktiklere başvuruyor. Bu yöntemler arasında, geminin kimliğini ve konumunu yayınlayan transponder sistemlerini kapatarak "karanlığa gömülmek" veya konumları hakkında yanlış bilgiler yayınlayarak sinyalleri saptırmak yer alıyor.
Ayrıca İran gemileri, kargolarının kökenini gizlemek için deniz ortasında bir gemiden diğerine petrol transferi gerçekleştiriyor.
Denizcilik analiz firması Lloyd’s List Intelligence’ın kıdemli risk ve uyumluluk analisti Bridget Diakun, bu yapıların tespit edilmekten kaçınma konusunda uzmanlaştıklarını belirtti. Diakun, bu eylemleri sadece bir veya iki geminin değil, çok sayıda geminin gerçekleştirdiğini dile getirdi.
ABD kuvvetleri, İran'ı küresel deniz taşımacılığı için kritik öneme sahip olan Hürmüz Boğazı'nı yeniden açmaya ve geçiş ücretlerini kaldırmaya zorlamak amacıyla, pazartesi gününden itibaren İran limanlarına giren veya çıkan tüm gemilere yönelik bir abluka başlattı.
ABD güçleri sadece İran limanlarından ayrılan gemileri hedef alıyor
ABD askeri yetkilileri, yaptırım uygulanan tüm gemilerin peşine düşmediklerini, yalnızca İran limanlarından ayrılanları hedef aldıklarını ifade ediyor.
Ancak İran ürünlerini taşıdığı için Hazine Bakanlığı tarafından yaptırım listesine alınan Rich Starry'nin durumu, hangi gemilerin İran'dan mal taşıyor olabileceğini belirlemenin karmaşıklığını ortaya koyuyor.
Denizcilik veri firması Kpler'e göre gemi, geçen hafta boyunca Birleşik Arap Emirlikleri (BAE) açıklarında beklediğine dair yayın yaptı. Ancak sinyal saptırmayı tespit etmek için gelişmiş analitik yöntemler ve insan istihbaratını kullanan Lloyd’s List analistleri, bunun sahte bir iz olduğunu saptadı.
Analistler, Rich Starry'nin salı günü Fars Körfezi'nden ayrılmaya çalışana kadar 10 günden fazla bir süre boyunca sinyalini sahtesiyle değiştirdiğini ve bu süreçte İran petrol ürünlerini yükleme fırsatı bulduğunu belirledi.
ABD'nin abluka ihlallerini belirlemek için istihbarat, uydu ve takip verilerinin yanı sıra insansız hava araçları ve mürettebatla radyo temasından yararlanması gerekecek.
Wall Street Journal'ın haberine göre, ABD abluka amacıyla bölgeye 15'ten fazla savaş gemisi yerleştirdi.
Yetkililer, gemilerin İran kıyılarına konuşlandırılmasının ABD varlıklarını saldırılara karşı hassas hale getirebileceğini, bu nedenle ABD'nin ticari gemileri Umman Denizi'nde durdurmaya veya karantinaya almaya çalışmasının muhtemel olduğunu kaydetti.
Bölgedeki ABD kuvvetlerini denetleyen Centcom, çarşamba günü yaptığı açıklamada, İran limanlarına yönelik ablukanın ilk 48 saatinde hiçbir geminin geçiş yapamadığını iddia etti.
Centcom, dokuz geminin ABD kuvvetlerinden gelen yönlendirmelere uyarak rotasını geri çevirdiğini ve Umman Körfezi'ndeki bir İran limanına yeniden giriş yaptığını bildirdi.
Lloyd’s verilerine göre, salı günü boğazdan en az 10 gemi geçiş yaparken, analiz uzmanları bu gemilerden bazılarının gölge filosu faaliyetlerine dair işaretler taşıdığını vurguladı.
Pazartesi günü körfezden çıkan ve varış noktasını BAE'de bir liman olarak bildiren Panama bayraklı Manali adlı dökme yük gemisi de bu kapsamda değerlendirildi.
Analist Bridget Diakun, geminin geçmişte konum saptırma kaydı bulunduğunu ve bu nedenle gölge filosunun bir parçası olarak sınıflandırıldığını ifade etti.
İran ile bağlantılı gemilerin şimdiye kadar Fars Körfezi'ne girmekte, çıkmaktan daha az sorun yaşadığı görülürken, bu durum ABD Donanması'nın bir geminin varış noktasını limana varmadan önce belirleme konusunda yaşayabileceği zorluklara işaret ediyor.
Lloyd’s List, yaptırım uygulanan Rayen ve Daisy adlı konteyner gemilerinin salı günü Hürmüz üzerinden giriş yaptığını ve İran'ın Bender Abbas limanına doğru ilerlediğini bildirdi.
"Operatörler ablukanın sınırlarını test etmeye çalışıyor"
Askeri ve denizcilik analistleri, bu hareketliliğin gölge gemi operatörlerinin ablukanın sınırlarını ve ABD'nin bu kısıtlamaları uygulama konusundaki kararlılığını test etme çabası olduğunu belirtiyor.
ABD Donanması'nın eski kıdemli yetkililerinden ve şu anda Hudson Enstitüsü'nde kıdemli uzman olan Bryan Clark, operatörlerin ABD'nin bu konuda gerçekten sonuna kadar gidip gitmeyeceğini görmek için sınırları zorladığını vurguladı.
Gölge filosu ilk olarak 2012 yılında ABD'nin yaptırımları sıkılaştırmasının ardından İran petrolünü taşımak için ortaya çıkmış, Trump'ın 2018'de Tahran'ın ham petrol satışlarına yeni kısıtlamalar getirmesiyle daha da genişlemişti.
Filo, 2022'deki Ukrayna işgalinin ardından Rusya'nın devasa petrol akışını yönetmek üzere daha da büyüdü.
TankerTrackers.com verilerine göre dünya genelinde gölge filosunda yaklaşık 1500 gemi bulunuyor ve bunların birçoğu farklı yaptırımlı pazarlar arasında geçiş yapıyor.
TankerTrackers'ın kurucu ortağı Samir Madani, uydu görüntülerini kullanarak 600'den fazla geminin İran petrolü taşıdığını, buna ülkenin devlet filosundaki yaklaşık 60 tankerin de dahil olduğunu belirtti. Madani, yıllar süren sert yaptırım uygulamalarının ardından, İran'a hizmet veren gölge filosu gemilerinin genellikle Irak veya Suudi limanlarından yelken açtıkları izlenimini vermek için sahte veri izleri kullandığını ifade etti.
Londra'daki Royal United Services Institute'dan (RUSI) Kevin Rowlands, gemi sinyallerinin uydular, devriye uçakları ve istihbarat verileriyle birleştirilmesiyle ABD'nin bir geminin Hürmüz'den çıkıp bir İran limanına yönelip yönelmediğini hızlıca saptayabileceğini belirtti.
Rowlands, asıl sorunun ABD Donanması'nın el koyduğu gemilere nereye kadar eşlik edeceği olduğunu ekledi.
Amerikan kuvvetlerinin bu yılın başlarında Venezuela'dan takip ettiği bir gölge filosu tankerini bir İngiliz limanına çektiğini hatırlatan Rowlands, Körfez ülkeleriyle benzer bir düzenlemeyi mümkün kılacak herhangi bir anlaşmadan haberdar olmadığını sözlerine ekledi.
Washington'daki Deniz Stratejisi Merkezi'nden denizcilik uzmanı ve eski donanma subayı Steven Wills, birden fazla durak yapan gemilerin, Birinci Dünya Savaşı'ndan bu yana deniz ablukalarının uygulanmasında soru işaretleri yarattığını belirtti.
Wills, ABD kuvvetlerinin İran limanlarından ayrılan gemileri etiketlemek, takip etmek ve nihayetinde durdurmak için insansız hava araçları ile diğer istihbarat kaynaklarını kullanacağını ifade etti.
Wills ayrıca ablukayı kaç geminin test edeceği ve donanmanın bu hareketliliğe ayak uyduracak yeterli gemi ve hava aracına sahip olup olmadığı sorusuna dikkat çekti.
