Axios'un haberine göre ABD Başkanı Trump ile İsrail Başbakanı Netanyahu, Katar ve Pakistan öncülüğünde hazırlanan yeni İran barış önerisini görüşmek üzere gerilimli bir telefon görüşmesi gerçekleştirdi.
YDH - ABD Başkanı Donald Trump ve İsrail Başbakanı Benyamin Netanyahu, salı günü gerçekleştirdikleri telefon görüşmesinde İran ile bir anlaşmaya varılmasına yönelik yeni çabaları ele aldı.
Axios sitesine konuşan konuya aşina üç kaynak görüşmenin gerilimli geçtiğini belirtirken, kaynaklardan biri görüşmenin ardından Netanyahu’nun "adeta saçlarının alev aldığını" ifade etti.
Görüşmenin arka planında, ABD ile İran arasındaki uçurumu kapatmak amacıyla Katar ve Pakistan’ın diğer bölgesel arabulucuların da katkılarıyla hazırladığı güncellenmiş bir barış memorandumu taslağı yer alıyor.
Kaynaklar, bu diplomatik girişimin, Trump’ın İran’a yönelik kapsamlı bir askeri saldırı emri vermek ile bir anlaşma için diplomatik yolları açık tutmak arasında kararsız kaldığı bir dönemde olgunlaştığını aktardı.
İsrail Başbakanı Netanyahu ise müzakerelere son derece şüpheci yaklaşıyor. Netanyahu, savaşı yeniden başlatarak İran'ın askeri kabiliyetlerini daha da zayıflatmayı ve ülkenin kritik altyapısını yok ederek rejimi yıpratmayı hedefliyor.
Buna karşın Trump, hâlâ bir anlaşmaya varılabileceği yönündeki görüşünü koruyor ancak bir uzlaşı sağlanamaması durumunda savaşı yeniden başlatmaya hazır olduğunu vurguluyor.
Çarşamba günü Sahil Güvenlik Akademisinde konuşan Trump, "Tek soru, gidip bu işi bitirecek miyiz yoksa bir belge mi imzalayacaklar? Bakalım ne olacak" ifadesini kullandı. Trump, daha sonra yaptığı açıklamada ise ABD ile İran’ın bir anlaşmaya varmak ile savaşı yeniden başlatmak arasında "tam sınır çizgisinde" durduğunu belirtti.
Trump ayrıca, Netanyahu ile iyi bir ilişkiye sahip olduklarını dile getirmekle birlikte, İran konusunda İsrail Başbakanı için "benden ne yapmamı isterse onu yapacaktır" değerlendirmesinde bulundu. İki lider arasında geçmişte de İran konusunda geçici fikir ayrılıkları yaşanmış olsa da savaş süresince yakın koordinasyon korunmaya devam etti.
İran tarafı ise güncellenmiş öneriyi incelediğini doğrulamasına rağmen henüz herhangi bir esneklik sinyali vermedi.
Arabuluculuk sürecinde Pakistan ve Katar’ın yanı sıra Suudi Arabistan, Türkiye ve Mısır da rol alıyor. Üç kaynak, arabulucu ülkelerin son birkaç gündür taslak üzerindeki pürüzleri gidermek ve taraflar arasındaki uçurumu kapatmak için yoğun bir çalışma yürüttüğünü aktardı.
İki Arap yetkili ile bir İsrailli kaynağın paylaştığı bilgiye göre Katar, kısa süre önce ABD ve İran’a yeni bir taslak sundu.
Dördüncü bir kaynak ise Katar’ın ayrı bir taslak hazırlamadığını, yalnızca daha önceki Pakistan önerisindeki görüş ayrılıklarını gidermeye çalıştığını belirtti.
Bir Arap yetkili, Katarlıların bu haftanın başlarında en son taslak üzerinde görüşmeler gerçekleştirmek üzere Tahran’a bir heyet gönderdiği bilgisini paylaştı.
İran Dışişleri Bakanlığı ise çarşamba günü yaptığı açıklamada müzakerelerin "İran’ın 14 maddelik önerisi temelinde" sürdüğünü ve Pakistan İçişleri Bakanı’nın arabuluculuk çalışmalarına destek vermek üzere Tahran’da bulunduğunu duyurdu.
Bu ziyaret, Pakistan İçişleri Bakanı’nın bir haftadan kısa bir süre içinde Tahran’a gerçekleştirdiği ikinci ziyaret oldu.
Bir Arap yetkili, yeni diplomatik hamlenin amacının, İranlılardan nükleer programlarına ilişkin adımlar konusunda daha somut taahhütler almak ve ABD tarafının da dondurulmuş İran fonlarının kademeli olarak nasıl serbest bırakılacağına dair daha spesifik detaylar sunmasını sağlamak olduğunu kaydetti.
Gelişmeleri aktaran üç kaynak da İranlıların yeni taslağı kabul edip etmeyeceğinin veya pozisyonlarında önemli bir değişiklik yapıp yapmayacağının henüz belirsiz olduğunu vurguladı.
Katarlı bir diplomat konuya ilişkin yaptığı açıklamada, "Daha önce de belirtildiği gibi Katar, Pakistan liderliğindeki arabuluculuk çabalarını desteklemiştir ve desteklemeye devam etmektedir. Bölgenin ve halklarının yararı için gerilimin düşürülmesini tutarlı bir şekilde savunuyoruz" ifadesini kullandı.
Salı akşamı gerçekleşen uzun ve zorlu telefon görüşmesinin perde arkasına dair bilgi veren ve sürece ilişkin bilgilendirilen Amerikalı bir kaynak, Trump’ın Netanyahu’ya arabulucuların bir "niyet mektubu" üzerinde çalıştığını söylediğini aktardı.
Bu mektubun, savaşı resmen sona erdirmek ve İran’ın nükleer programı ile Hürmüz Boğazı’nın trafiğe açılması gibi konuları kapsayan 30 günlük bir müzakere sürecini başlatmak amacıyla hem ABD hem de İran tarafından imzalanması öngörülüyor.
İki İsrailli kaynak, liderlerin izlenecek yol haritası konusunda derin görüş ayrılığı yaşadığını belirtirken, görüşmeye dair bilgilendirilen Amerikalı kaynak, telefon konuşmasının ardından "Bibi’nin saçlarının alev aldığını" dile getirdi.
Aynı kaynak, İsrail’in Washington Büyükelçisi Yechiel Leiter’ın, Amerikalı milletvekillerine Netanyahu’nun bu görüşmeden duyduğu endişeyi aktardığını bildirdi.
İsrail Büyükelçiliği sözcüsü ise bu iddiayı reddederek, "Büyükelçi özel görüşmeler hakkında yorum yapmaz" açıklamasında bulundu.
İki farklı kaynak, geçmişte anlaşmalar sonuçsuz kalmış olsa bile Netanyahu’nun müzakerelerin önceki aşamalarında da her zaman büyük bir endişe taşıdığına dikkat çekerek, "Bibi her zaman endişelidir" değerlendirmesini yaptı.
İran Dışişleri Bakanlığı sözcüsü, müzakerelerin başarıya ulaşması için ABD’nin İran gemilerine yönelik "haydutça" eylemlerine son vermesi ve dondurulan fonları serbest bırakmayı kabul etmesi gerektiğini, İsrail’in ise Lübnan’daki savaşı sonlandırması şartını koştuğunu açıkladı.
Trump ise "doğru cevabı alamamaları" halinde savaşın "çok hızlı bir şekilde" yeniden başlayabileceğini ancak diplomatik çabalara birkaç gün daha tanımaya niyetli olduğunu ifade etti.
Trump, "Birkaç gün bekleyerek insanların öldürülmesini engelleyebilirsem, bence bu yapılması gereken harika bir şeydir" dedi.
Beyaz Saray ve İsrail Başbakanlığı yetkilileri ise konuya ilişkin yorum yapmaktan kaçındı.
Diğer yandan, İsrailli bir kaynak Netanyahu’nun önümüzdeki haftalarda Trump ile bir araya gelmek üzere Washington’a gitmek istediğini aktardı.
