İsrail basını Yediot Ahronot’a göre ABD ile İran, İsviçre’de imzalanması beklenen 14 maddelik mutabakatla askeri operasyonların durdurulmasını içeren kapsamlı bir çerçevede uzlaştı.
YDH- İsrail merkezli Yediot Ahronot'a göre, ABD ile İran arasında aylardır süren yoğun müzakerelerin ardından, taraflar bölgesel barışı tesis etmeyi amaçlayan 14 maddelik kapsamlı bir Mutabakat Zaptı üzerinde uzlaştı. İsviçre'de imzalanması beklenen bu tarihi belge; askeri operasyonların derhal durdurulmasını, ekonomik yaptırımların kaldırılmasını ve nükleer alanda karşılıklı denetim mekanizmalarının işletilmesini kapsıyor.
Üst düzey bir Amerikalı yetkili, bu akşam (Çarşamba) Amerika Birleşik Devletleri ile İran arasında imzalanacak mutabakat zaptının tam metnini açıkladı.
İsrail medyasının yayımladığı belgenin madde madde dökümü şu şekilde:
Madde 1 Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti ile mevcut savaşta müttefikleri, bu Mutabakat Zaptı'nı imzalayarak, Lübnan da dahil olmak üzere tüm cephelerde askeri operasyonların derhal ve kalıcı olarak durdurulduğunu ilan ederler. Taraflar; bundan böyle birbirlerine karşı herhangi bir savaş veya askeri operasyon başlatmamayı, güç kullanmaktan ya da güç tehdidinde bulunmaktan kaçınmayı ve Lübnan'ın toprak bütünlüğü ile egemenliğini güvence altına almayı taahhüt ederler. Hazırlanacak nihai anlaşma, Lübnan dahil tüm cephelerde savaşın kalıcı olarak durdurulduğunu ve bu maddenin diğer hükümlerini teyit edecektir.
Madde 2 Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, birbirlerinin egemenliğine ve toprak bütünlüğüne saygı duyacaklarına ve iç işlerine müdahaleden kaçınacaklarına dair söz verirler.
Madde 3 Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, karşılıklı mutabakatla uzatılabilmesi ihtimali saklı kalmak kaydıyla, en geç 60 gün içinde müzakereleri tamamlayıp nihai bir anlaşmaya varmayı taahhüt ederler.
Madde 4 Bu Mutabakat Zaptı'nın imzalanmasının hemen ardından Amerika Birleşik Devletleri, İran İslam Cumhuriyeti'ne yönelik deniz ablukasını ve her türlü müdahale ile engellemeyi kaldırmaya başlayacak; ablukayı 30 gün içinde tamamen sona erdirecektir. Bu süreçte gemi trafiği, İran İslam Cumhuriyeti tarafından yeniden tesis edilecek savaş öncesi trafik hacmiyle orantılı olacaktır. Amerika Birleşik Devletleri ayrıca, nihai anlaşmanın imzalanmasından itibaren 30 gün içinde bölgedeki güçlerini İran İslam Cumhuriyeti çevresinden çekmeyi taahhüt eder.
Madde 5 İran İslam Cumhuriyeti, bu Mutabakat Zaptı'nın imzalanmasını takiben, ticari gemilerin Basra Körfezi'nden Umman Denizi'ne ve Umman Denizi'nden Basra Körfezi'ne 60 gün süreyle ücretsiz ve güvenli geçişini sağlamak için gerekli tüm çabayı gösterecektir. Ticari gemilerin geçişi derhal başlatılacak; İran İslam Cumhuriyeti'nin teknik ve askeri engelleri kaldırması ve mayın temizleme ihtiyacı gözetilerek, 30 gün içinde tam bir düzen sağlanacaktır. İran İslam Cumhuriyeti, yürürlükteki uluslararası hukuka ve Hürmüz Boğazı'ndaki kıyı devletlerinin egemenlik haklarına uygun biçimde, diğer kıyı devletleriyle istişare içinde; boğazın gelecekteki yönetimi ve denizcilik hizmetlerini tanımlamak üzere Umman Sultanlığı ile diyalog kuracaktır.
Madde 6 Amerika Birleşik Devletleri, bölgesel ortaklarıyla birlikte, İran İslam Cumhuriyeti'nin ekonomik rehabilitasyonu ve kalkınması için en az 300 milyar dolarlık kapsamlı ve ortaklaşa kabul edilmiş bir plan geliştirmeyi taahhüt eder. Bu planın uygulama mekanizması, 60 gün içinde varılacak nihai anlaşmanın bir parçası olarak belirlenecektir. İlgili finansal işlemler için gereken tüm lisanslar, muafiyetler ve onaylar Amerika Birleşik Devletleri tarafından sağlanacaktır.
Madde 7 Amerika Birleşik Devletleri, BM Güvenlik Konseyi kararları, Uluslararası Atom Enerjisi Ajansı (IAEA) Yönetim Kurulu kararları ve kendi tek taraflı birincil ve ikincil yaptırımları da dahil olmak üzere, İran İslam Cumhuriyeti'ne karşı uygulanan tüm yaptırımları, nihai anlaşma kapsamında kararlaştırılacak bir takvime göre kaldırmayı taahhüt eder. Taraflar, yaptırımların hafifletilmesinin kritik önemini kabul etmekte ve bu konuda karşılıklı anlaşmaya varmak için ivedilikle müzakerelere başlama niyetlerini beyan etmektedirler.
Madde 8 İran İslam Cumhuriyeti, nükleer silah edinmeyeceğini veya geliştirmeyeceğini yeniden teyit eder. Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti; zenginleştirilmiş madde stokunun yönetimi konusunu, 7. maddede belirtilen takvime uygun olarak ve en azından IAEA gözetiminde, yerinde seyreltme yöntemiyle çözme hususunda mutabık kalmışlardır. İki taraf ayrıca, nihai anlaşmadaki yasal çerçeveye dayanarak, İran'ın nükleer ihtiyaçları kapsamındaki zenginleştirme faaliyetlerini ve karşılıklı kabul edilen diğer konuları görüşmeyi kabul etmiştir. Nihai anlaşma, bu maddenin hükümlerini teyit edecektir. Taraflar, bu nükleer konuların kritik önemini kabul ederek, karşılıklı bir uzlaşıya varmak amacıyla derhal müzakerelere başlama niyetlerini ifade ederler.
Madde 9 Nihai anlaşmaya varılana kadar taraflar, mevcut durumu koruma konusunda mutabık kalmıştır. Bu bağlamda İran İslam Cumhuriyeti nükleer programında statükoyu sürdürecek; Amerika Birleşik Devletleri ise bölgeye yeni yaptırımlar uygulamayacak veya ek kuvvet konuşlandırmayacaktır.
Madde 10 Amerika Birleşik Devletleri, bu mutabakatın imzalanmasının hemen ardından ve yaptırımlar resmen kaldırılana kadar; İran ham petrolü, petrol ürünleri ve damıtılmış ürünlerin ihracatı ile bankacılık işlemleri, sigorta, taşımacılık ve benzeri tüm hizmetler için ABD Hazine Bakanlığı nezdinde gerekli muafiyetleri sağlamayı taahhüt eder.
Madde 11 Amerika Birleşik Devletleri, bu Mutabakat Zaptı'nın yürürlüğe girmesiyle birlikte, İran İslam Cumhuriyeti'nin dondurulmuş veya kısıtlanmış fonlarını ve varlıklarını mümkün olan en geniş ölçüde kullanıma sunmayı taahhüt eder. Taraflar, fonların serbest bırakılmasına ilişkin usulleri müzakereler sırasında belirleyecektir. Söz konusu fonlar, ister orijinal hesapta tutulsun ister transfer edilsin, İran İslam Cumhuriyeti Merkez Bankası tarafından belirlenen herhangi bir alıcıya ödeme için tamamen kullanılabilir olacaktır. Amerika Birleşik Devletleri, bu amaçla gerekli tüm lisans ve izinleri vermeyi taahhüt eder.
Madde 12 Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, Mutabakat Zaptı'nın başarısını ve gelecekte nihai anlaşmaya uyulmasını denetlemek üzere bir yürütme mekanizması kurulması konusunda mutabık kalmışlardır.
Madde 13 Mutabakat Zaptı'nın imzalanması ve 1, 4, 5, 10 ve 11. maddelerin uygulanmaya başlanıp sürdürülmesi şartıyla; Amerika Birleşik Devletleri ve İran İslam Cumhuriyeti, geri kalan maddeler üzerinde nihai anlaşmaya varmak amacıyla müzakerelere başlayacaktır.
Madde 14 Nihai anlaşma, BM Güvenlik Konseyi'nin bağlayıcı bir kararıyla onaylanacaktır.
