Hürmüz Boğazı'ndaki geçiş düzenlemeleri konusunda İran ile Umman arasında yaklaşım farklılıkları bulunduğu, boğazın yönetiminin ise ABD-İran görüşmelerinin temel pazarlık başlıklarından biri olduğu belirtildi.
YDH- Guardian'ın haberine göre İran, Hürmüz Boğazı'ndan gemilerin toplu tahliyesine ilişkin Birleşmiş Milletler destekli planı reddetti.
Haberde, bu gelişmenin ticari gemilerin boğazdan serbest geçişine dair “yeni bir belirsizlik” oluşturduğu belirtildi.
Umman'ın desteklediği önerinin, Hürmüz Boğazı'nın gönüllü ücretler temelinde ve Malakka-Singapur Boğazı mekanizması örnek alınarak yeni bir yönetim modeline kavuşturulmasına ilişkin daha geniş bir Umman planının ilk aşaması olabileceği kaydedildi.
Guardian'a göre bu müdahale, Umman ile İran'ın Hürmüz'e ilişkin yaklaşımlarının farklılaşabileceğini gösterdi. Bununla birlikte iki ülkenin planlarını uyumlu hale getirmek için istişarelerini sürdürdüğü aktarıldı.
Haberde, İran'ın müdahalesinin, Suudi Arabistan öncülüğünde Körfez ülkeleri ile İran arasında ilişkileri normalleştirmeyi ve yeni bir saldırmazlık paktı oluşturmayı amaçlayan konferans hazırlıklarını da “zorlaştırdığı” iddia edildi.
Devrim Muhafızları IMO rotalarını reddetti
İran ile ABD arasında geçen hafta mutabakat zaptı imzalanmasından bu yana Hürmüz Boğazı'ndaki gemi trafiğinin kademeli olarak arttığı ifade edildi.
Habere göre, anlaşma kapsamında Tahran'ın, boğazda seyrüsefer serbestisinin yeniden sağlanması için elinden gelen çabayı göstereceği ve en az 60 gün boyunca herhangi bir geçiş ücreti veya harç uygulanmayacağı konusunda mutabık kaldığı belirtildi.
Ancak perşembe günü Devrim Muhafızları, BM'ye bağlı Uluslararası Denizcilik Örgütü'nün (IMO) Umman ile birlikte ilan ettiği iki yeni geçici tahliye hattının koordinatlarını reddetti.
Haberde, mevcut trafik ayrım düzeni güzergâhının mayınlar nedeniyle kullanılamaz durumda olduğu aktarıldı. IMO'nun bu nedenle iki ayrı rota önerdiği belirtildi. Bunlardan birinin mayınlı İran kara sularında, mevcut güzergâhın kuzeyinde; diğerinin ise geçişe daha elverişli biçimde Umman sularında, güneyde yer aldığı kaydedildi.
IMO ve Umman, aylardır Körfez'de mahsur kalan yüzlerce geminin tahliyesi için geçiş günleri ve bekleme alanlarının belirlenmesi amacıyla sürecin iki kurumla koordine edilmesi gerektiğini duyurmuştu.
Koordinatlara ilişkin açıklamanın Umman Ulusal Hidrografi Ofisi tarafından yapıldığı ancak Devrim Muhafızları'nın olumsuz tepkisinin, bu planın İran'ın onayını almadığını gösterdiği belirtildi.
Devrim Muhafızları, alternatif geçiş yollarını "kabul edilemez ve tamamen tehlikeli" olarak nitelendirdi.
Açıklamada, "Resmi güzergâhlar dışındaki gemi trafiği yasaktır. Bildirilen rotalar dışındaki her türlü geçişe karşı uyarıyoruz." ifadeleri kullanıldı.
Devrim Muhafızları ayrıca stratejik su yolundan yapılacak her geçiş için Devrim Muhafızları Deniz Kuvvetleri ile koordinasyonun "zorunlu" olduğunu vurguladı.
Hürmüz müzakerelerde kilit koz
Guardian, Hürmüz Boğazı'nın İran'ın en önemli müzakere kozlarından biri haline geldiğini belirtti. Haberde, Tahran'ın ABD yaptırımlarının kaldırılması, varlıkların serbest bırakılması ve nükleer programın geleceği konularında pazarlıklar sürerken bu kozu zayıflatmak istemediği ifade edildi.
İran Meclis Başkanı ve başmüzakereci Muhammed Galibaf, Hürmüz Boğazı'nın 28 Şubat öncesindeki statüsüne geri dönmeyeceğini söyledi.
Galibaf, "Herkes bilmelidir ki Hürmüz Boğazı'nın yönetimi asla savaş öncesindeki haline dönmeyecek." dedi.
Haberde, Hürmüz dosyasıyla birlikte Lübnan'ın da ABD-İran görüşmelerinde önemli bir pürüz haline geldiği belirtildi.
Umman yeni yönetim modeli arıyor
Habere göre, İran ve Umman dışişleri bakanlıkları ortak açıklamada, boğazın gelecekteki yönetimine ilişkin bir çalışma grubu kurulması konusunda mutabakata vardı.
Guardian'a göre Umman, sunulacak herhangi bir önerinin BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'nin 43. maddesiyle uyumlu olmasını istiyor.
Umman ayrıca, IMO'nun insani tahliye misyonuyla iş birliğinin, uzun vadeli yeni bir sistem üzerinde anlaşmaya varılmasını kolaylaştırabileceğini düşünüyor.
Körfez ülkeleri ve Batılı ülkeler ise İran ve Umman'ı hizmet bedeli ya da geçiş ücreti dayatmamaları konusunda uyarıyor. Bu ülkeler, böyle bir uygulamanın deniz hukukunun temel ilkeleriyle çelişeceğini iddia ediyor.
İran'dan farklı olarak BM Deniz Hukuku Sözleşmesi'ne tam taraf olan Umman, kendi planının yalnızca çevre ve güvenlik hizmetleriyle bağlantılı gönüllü katkıları hedeflediğini vurguluyor.
Son günlerde çok sayıda diplomatın, Umman'ın yaklaşımını ve İran'ın planlarının hukuki ya da uygulanabilir görülüp görülmediğini anlamak için Maskat'a gittiği belirtildi.
Tanker Trackers'ın tahminine göre İran, 15 Haziran'dan bu yana 40 milyon varil ham petrol ihraç etti. Bunun yarısının geçen cuma günü gerçekleştiği kaydedildi.
Suudi Arabistan ve Katar dahil Arap ülkelerinin geçiş ücretlerine güçlü biçimde karşı çıktığı belirtilirken, bazı Suudi diplomatların ise hukuka uygun ve fahiş olmayan ücretlere açık göründüğü ifade edildi.
