Gazze ateşkes anlaşmasında silahlar ve kamu çalışanlarına ilişkin maddelerde uzlaşı sağlanırken, ağır silahların kademeli olarak depolanmasını öngören nihai metin son onay aşamasına geldi.
YDH- Filistin merkezli PalToday'ın bildirdiğine göre Gazze Şeridi'nde ateşkes müzakerelerini yakından takip eden kaynaklar, cuma sabaha karşı yaptıkları açıklamada, "Barış Konseyi" İcra Kurulu Başkanı Nikolay Mladenov tarafından sunulan yol haritasının silahlar ve kamu çalışanları dosyalarını kapsayan beşinci ve sekizinci maddelerinde nihai uzlaşıya varıldığını açıkladı.
Kimliklerinin açıklanmasını istemeyen kaynaklar, perşembe öğleden sonra başlayan ve perşembeyi cumaya bağlayan gece geç saatlere kadar süren son müzakere oturumlarında sekizinci maddenin nihai metni üzerinde anlaşmaya varıldığını, metnin resmî açıklama öncesindeki son onay aşamasında olduğunu söyledi.
Kamu çalışanları dosyasını düzenleyen beşinci madde de hizmetlerin sonlandırılması ve mali hakların ödenme mekanizmasını belirleyen hukuki formül üzerinde uzlaşılmasıyla çözüme kavuşturuldu.
Anlaşmaya göre, ilanın ardından başlayacak 14 günlük süreçte İsrail saldırıları ve sahadaki operasyonlar duracak, Gazze'ye her gün 600 yardım tırı, bunların 50'si yakıt olmak üzere giriş yapacak. Ayrıca, "sarı hat" olarak adlandırılan bölgede herhangi bir yeni ilerleme yapılmayacak ve bu süre boyunca yeni kara harekâtına izin verilmeyecek.
İki haftalık süre, tarafların anlaşma hükümlerine bağlılığını test etmek amacıyla kullanılacak. Bu sürenin ardından nihai uygulama takvimi hazırlanacak ve anlaşmanın uygulama aşamasına geçilecek.
Ağır silahlar kademeli olarak depolanacak
Silah dosyasına ilişkin nihai metin beş temel ilkeye dayanıyor. Buna göre düzenlemeler yalnızca ağır silahları kapsayacak, diğer silah türleri bu aşamaya dahil edilmeyecek.
Ağır silahların, silah depolarının, askeri üretim tesislerinin ve tünellerin kayıt altına alınması ile depolanması, üzerinde mutabık kalınacak takvime göre kademeli biçimde ve ateşkes anlaşmasının ilk aşamasındaki tüm yükümlülükler yerine getirildikten sonra başlayacak.
Bu sürecin başlaması; Filistin Ulusal Komitesi'nin göreve başlaması, “Uluslararası İstikrar Gücü”nün Gazze Şeridi'ne konuşlanması, silahlı grupların dağıtılması ve İsrail'in kontrol ettiği bölgelerden kademeli olarak çekilmesiyle eş zamanlı yürütülecek.
Silahların kayıt altına alınması ve depolanmasından Filistin Ulusal Komitesi sorumlu olacak. Filistinli gruplar da sürece katılırken, uygulamanın denetlenmesi için uzman bir Doğrulama Komitesi görev yapacak.
Anlaşmada hiçbir silahın İsrail'e veya Filistinli olmayan herhangi bir tarafa teslim edilmeyeceği açık şekilde hükme bağlandı.
Silah düzenlemeleri tek başına ele alınmıyor. Nihai metin, anlaşmanın tüm maddelerinin uygulanmasının Filistin halkının haklarını güvence altına alacak siyasi bir sürece, başta Filistin devletinin kurulması ve kendi kaderini tayin hakkı olmak üzere temel hedeflere ulaşmasını öngörüyor.
Trump anlaşmayı duyurdu
Bu gelişmeler, ABD Başkanı Donald Trump'ın Gazze'yi yönetecek yeni bir Filistin hükümeti kurulmasını, İsrail ordusunun anlaşma aşamalarının tamamlanmasının ardından çekilmesini ve Hamas ile diğer Filistinli silahlı grupların silahsızlandırılmasını öngören anlaşmaya varıldığını açıklamasının ardından yaşandı.
Trump'ın açıklaması, Gazze ateşkesinin ikinci aşamasına ilişkin yeni müzakere turunun ardından geldi.
Üst düzey bir ABD'li yetkili, gazetecilerle yaptığı görüşmede Hamas ve diğer Filistinli grupların ilk kez Trump'ın barış planına dayanan uluslararası çerçeveyi kabul ettiğini öne sürdü.
Yetkili, aylar süren müzakerelerde Hamas'ın askeri altyapısını, tünellerini ve silahlarını tasfiye etmeyi kabul ettiğini, ancak İsrail'in silahsızlanma tamamlandıktan sonra taahhütlerini yerine getirip getirmeyeceği konusunda endişelerini dile getirdiğini söyledi.
"Gazze halkını cezalandırmak yerine Hamas'ın finansman kaynaklarını kurutmaya odaklandık. Birleşmiş Milletler ile İsrail arasındaki yardım dağıtım sistemini daha verimli hale getirdik ve Hamas'a finansman sağlayan kişi ve kurumlara yaptırım uyguladık." diyen yetkili, Türkiye ve Katar'ın Gazze ile ilgili Barış Konseyi İcra Kurulu'na katılımının eleştirilere rağmen gerekli olduğunu savundu.
Mısır, Katar ve Türkiye'nin ateşkesin korunması ve müzakerelerin ilerletilmesinde temel rol oynadığını belirten yetkili, bu ülkelerin hem Filistin Devlet Başkanı Mahmud Abbas hem de Hamas'la temas yürüttüğünü ve İsrail'le sabırlı müzakereler gerçekleştirdiğini ifade etti.
Gazze için yeni ekonomik model
ABD'li yetkili, Gazze'de “serbest piyasa ekonomisine” dayalı güçlü bir ekonomik yapı oluşturmayı hedeflediklerini belirterek, önümüzdeki yıllarda Gazze'nin tamamen yardıma bağımlı olmaktan çıkarılmasının amaçlandığını söyledi.
Bu kapsamda yatırımların teşvik edilmesi, geniş istihdam oluşturulması ve insani yardımlara bağımlılığın en aza indirilmesinin hedeflendiğini ifade eden yetkili, Gazze'nin yönetim modelinin köklü biçimde değiştirilmesi gerektiğini savundu.
Uluslararası güç ve güvenlik düzeni
Yetkili, ABD'nin uluslararası gücün oluşturulmasına öncülük edeceğini ve farklı ülkelerden 5 binden fazla askerin katılım taahhüdü verdiğini açıkladı.
Filistin Ulusal Komitesi'nin silahların toplanması, kayıt altına alınması ve bunlar üzerinde tam kontrol sağlamaktan sorumlu olacağını, uluslararası gücün de bu sürece destek vereceğini belirtti.
Filistin Yönetimi'ne önce Batı Şeria'da reformları tamamlaması ve yönetim kapasitesini kanıtlaması çağrısında bulunan yetkili, reformların başarıyla uygulanması halinde rolünün daha sonra genişletilebileceğini söyledi.
"Filistin Yönetimi Batı Şeria'da etkili değildi, Hamas'ın Gazze'deki performansı ise daha kötüydü." diyen yetkili, yol haritasının tek seferde değil aşamalar halinde uygulanacağını ve anlaşmanın mümkün olan en kısa sürede doğru şekilde hayata geçirileceğini ifade etti.
"Gazze'de Hamas'ın yeniden oluşmasına izin verilmeyecek"
Gazetecilerle yapılan görüşmeye katılan bir “Barış Konseyi” yetkilisi, Gazze'deki tüm tünellerin ortaya çıkarılarak tamamen imha edilmesini umduklarını söyledi.
Plan kapsamında iç güvenlikten Hamas yerine yeni güvenlik birimlerinin sorumlu olacağını belirten yetkili, bunun uzlaşı temelinde gerçekleştirileceğini ifade etti.
İlk kez Gazze'nin yönetimine ilişkin gerçekçi bir alternatif plan hazırlandığını savunan yetkili, zaman çizelgesinden çok her aşamanın uygulanmasının önemli olduğunu söyledi.
Siyasi irade bulunduğu takdirde Gazze'de silahsızlanma ve yeniden inşanın başlatılabileceğini belirten yetkili, Hamas veya İsrail'in kendi yükümlülüklerini yerine getirmeden karşı tarafı anlaşmayı ihlal etmekle suçlayamayacağını ifade etti.
Hamas'ın Gazze'de yeniden yapılanmasına izin verilmeyeceğini vurgulayan yetkili, ilk kez Gazze'deki tüm silahların toplanmasının hedeflendiğini söyledi.
Amaçlarının Gazze'nin İsrail'e yönelik saldırılar için kullanılan askeri üs olmaktan çıkarılması olduğunu belirten yetkili, çerçevenin silahsızlanmayı, radikalleşmeyle mücadeleyi, sivil yönetimin devrini ve güvenlik sorumluluğunun Filistin Ulusal Komitesi'ne aktarılmasını içerdiğini ifade etti.
Yol haritasının en önemli başarısının Hamas'ın silah üzerindeki tekelinin sona erdirilmesi ve Gazze yönetiminden tamamen çıkarılması olduğunu savunan yetkili, temel ilkenin İsrail'in daha güvenli hale gelmesi ve 7 Ekim benzeri saldırıların tekrarlanmamasını sağlamak olduğunu dile getirdi.
İsrail'in Gazze'den çekilmesine ilişkin mekanizmanın en hassas başlıklardan biri olduğunu belirten yetkili, çekilmenin halen tamamlanmakta olan bir takvime göre aşamalı biçimde gerçekleştirileceğini söyledi.
ABD'li yetkili ise İsrail'den yalnızca daha önce kabul ettiği 20 maddelik plana bağlı kalmasını istediklerini belirterek, "Anlaşmaya uyacağından eminiz. Eğer uymazsa Başkan Trump büyük hayal kırıklığı yaşayacaktır." dedi.
“Barış Konseyi” yetkilisi, anlaşma aşamalarının uygulanmasının yaklaşık 200 ila 350 gün sürebileceğini belirterek, diğer silahlı grupların silahsızlandırılmasının Hamas'ın tamamen silahsızlandırılmasından önce gerçekleştirilmesi gerektiğini savundu. Hamas'ın son dönemde edindiği silahlar, tünel ağı, üretim tesisleri ve askeri kapasitesinin diğer gruplardan çok daha büyük olduğunu öne sürdü.
